NGUYỄN NGỌC CHIẾN
Dư âm
một vùng đất
GHI CHÉP
Có một vùng quê nằm về phía nam Thành Cổ Quảng Trị mà lần đầu tiên tôi mới đặt chân đến. Vùng quê ấy có tên gọi là xã Hải Phú thuộc huyện Hải Lăng. Dư âm về những tên đất, tên người, tên chiến công gắn với vùng quê này đã cuốn hút tôi từ rất lâu. Và cũng từ rất lâu, tôi cứ ao ước hoài được một lần về thăm mảnh đất anh hùng này.
Hôm đến Hải Phú, anh Văn Ngọc Uy, hồi đó là Bí thư Đảng uỷ xã đã rất hồ hởi khi nói với tôi về mảnh đất và con người quê anh. Anh còn cho tôi mượn xem tập bản thảo "Sơ lược truyền thống lịch sử Đảng bộ và nhân dân Hải Phú". Tập bản thảo chỉ dày ba mươi lăm trang đánh máy, lại chỉ mới có một phần nói về người và đất Hải Phú trong chiến tranh. Như thế, kể ra còn quá mỏng so với bề dày truyền thống vốn có về lịch sử đấu tranh chống ngoại xâm của một vùng đất kiên cường như Hải Phú.
Lần dở từng trang sử truyền thống, tôi bỗng nhận ra rằng: Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Hải Phú quả là một địa bàn quan trọng, một vùng đất thường xuyên có những tranh chấp hết sức gay go, quyết liệt giữa ta và địch. Một phần vì nằm trên quốc lộ 1A, một phần vì nằm giáp với trung tâm đầu não của chính quyền ngụy ở thị xã Quảng Trị nên kẻ địch lúc nào cũng xem Hải Phú là một cửa ngõ phía nam quan trọng của chúng. Còn ta, ta cũng từng ví Hải Phú như là một xã "đầu sóng ngọn gió" của chiến trường Hải Lăng nói riêng và Quảng Trị nói chung. Thế nên, không lấy gì làm lạ khi chỉ trên một vùng đất không mấy rộng như Hải Phú mà kẻ thù đã tập trung ở đây một lực lượng khá đông những đơn vị quân sự tinh nhuệ nhất của chúng. Ngoài một đơn vị lính Mỹ lên đến cả ngàn tên đóng quân tại căn cứ La Vang thì Hải Phú còn là nơi đặt "đại bản doanh" của sư đoàn 1 bộ binh và trung đoàn 54 từng được mệnh danh là trung đoàn "trâu điên" của quân đội ngụy. Đó là chưa kể đến những sắc lính khác như bảo an, dân vệ... mà quân số có thể lên đến hàng đại đội, tiểu đoàn. Ngoài ra là một lũ lúc nhúc những tên chỉ điểm, mật vụ... cực kỳ nguy hiểm và phản động lúc nào cũng có thể nhe nanh vuốt móng cào cấu chống phá ta. Vì vậy trong suốt hai mươi năm của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Hải Phú là một trong những vùng quê bị bom đạn kẻ thù tàn phá nặng nề nhất. Vượt lên những mất mát, thương đau ấy, người dân Hải Phú đã kiên trì bám đất giữ làng, cùng bộ đội anh dũng chiến đấu cho đến ngày kháng chiến thắng lợi. Bây giờ khi có mặt ở Hải Phú, tôi mới vỡ lẽ ra rằng, dù mấy mươi năm đã trôi qua, người dân trong xã vẫn không thể nào quên những ngày khốn khó đã qua và họ vẫn thường kể cho con cháu họ nghe về tấm gương hy sinh dũng liệt của chín dũng sĩ Phường Sắn, về Bà mẹ Việt Nam Anh hùng Trần Thị Mít, về nữ Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Văn Thị Xuân, về chốt thép Long Hưng kiên cường, bất khuất và về rất nhiều những địa danh, những người con trung dũng khác của quê hương Hải Phú anh hùng.
Anh Văn Hòa nguyên là Xã đội phó của Hải Phú thời chiến tranh bây giờ đang đảm đương chức vụ Chủ tịch Mặt trận xã có lẽ là người cao tuổi nhất còn tham gia công tác. Và nếu như tôi không nhầm thì anh còn là người am hiểu khá tường tận về truyền thống đánh giặc của quê hương anh. Tôi đã thực sự bị cuốn hút bởi những câu chuyện anh kể rất say sưa về những tên đất, tên người, tên chiến công trên quê hương Hải Phú của anh. Ngay như chuyện về các dũng sĩ Phường Sắn cũng vậy. Tôi đã từng nghe nói nhiều lần về các dũng sĩ Phường Sắn nhưng chắc chắn đây là lần đầu tiên tôi được nghe đầy đủ nhất, cụ thể nhất về một chiến công đã từ lâu đi vào huyền thoại của vùng đất này.
Với những gì còn đọng lại trong ký ức của một cựu chiến binh đã từng vào sinh ra tử như anh Hoà thì chiến công về các dũng sĩ Phường Sắn có thể được tóm tắt lại như sau: Khoảng đầu những năm sáu mươi, mặc dù bị địch bao vây tứ phía, dồn dân lập ấp, chà đi xát lại vô cùng thảm khốc nhưng ở Hải Phú vẫn sừng sững, hiên ngang một căn cứ kháng chiến nhỏ của ta được đặt tại xóm Phường Sắn. Từ căn cứ Phường Sắn, quân dân Hải Phú nói riêng, Hải Lăng nói chung đã dựa vào đó để làm nơi đi về, hội họp, kêu gọi nhân dân nổi dậy đấu tranh, diệt ác phá kềm. Từ căn cứ Phường Sắn nhiều tin tức quan trọng về tình hình địch cũng đã được cung cấp kịp thời nhất, chính xác nhất cho mặt trận. Tại căn cứ Phường Sắn thường xuyên có một đơn vị Giải phóng quân chỉ vỏn vẹn có chín người bám trụ lại thách thức với kẻ thù. Và kẻ thù cũng từ lâu muốn nhổ đi cái gai trước mắt chúng nhưng chúng đã không có cách gì thực hiện được. Sau nhiều thất bại thảm hại, một ngày tháng bảy năm 1964 được sự yểm trợ của một thiết đoàn xe bộc thép M113, một tiểu đoàn bộ binh ngụy đã hùng hổ tấn công lên Phường Sắn với ý định sẽ ăn tươi nuốt sống ngay cái đơn vị nhỏ bé này của ta trong chốc lát. Nhưng chúng đã bị chín dũng sĩ giáng trả quyết liệt ngay từ những giây phút đầu tiên khi chúng vừa đặt chân lên căn cứ Phường Sắn. Trận đánh đã diễn ra hết sức quyết liệt trong suốt tám tiếng đồng hồ liên tục. Các chiến sĩ của chúng ta lợi dụng thế phòng ngự vững chắc trong các công sự đã ngoan cường chiến đấu với kẻ thù cho đến viên đạn cuối cùng và anh dũng hy sinh sau khi đã làm tan rã đội hình địch, diệt tại chỗ hơn sáu mươi tên. Căn cứ Phường Sắn rơi vào tay địch nhưng chiến công dũng liệt của các chiến sĩ đã làm nức lòng quân dân ta và làm cho kẻ thù phải lấy đó làm nỗi kinh hoàng, khiếp sợ. Trận Phường Sắn sau này được đánh giá như là một trận đánh mở màn cho phong trào đồng khởi ở chiến trường Hải Lăng cũng như trên khắp các mặt trận Quảng Trị.
Tôi ngậm ngùi hỏi anh Hoà về tên tuổi, quê hương của chín dũng sĩ Phường Sắn nhưng rất đáng tiếc là anh chỉ biết được có hai người. Đó là hai người quê tại Hải Phú mà một trong hai người ấy có Nguyễn Năng Dể là con trai của Bà mẹ Việt Nam Anh hùng Trần Thị Mít. Còn người kia là Phạm Cao, người đã trực tiếp chỉ huy trận Phường Sắn hôm ấy. Bảy dũng sĩ còn lại, anh nói rằng, cho đến tận bây giờ, không một ai ở đây có thể biết được cụ thể tên tuổi họ là gì, quê quán họ ở đâu. Người ta chỉ biết một cách chung chung là quê họ ở Quảng Bình và Vĩnh Linh. Bởi ngay cả mộ chí của họ hiện nay ở nghĩa trang liệt sĩ xã cũng chỉ là những ngôi mộ vô danh với dòng chữ " Dũng sĩ Phường Sắn" mà thôi. Nghe câu chuyện này, tôi cứ hy vọng đến một ngày nào đó, những ai có trách nhiệm sẽ phải tìm hiểu kỹ càng hơn để biết được rõ ràng hơn về danh phận của bảy dũng sĩ Phường Sắn còn lại...(Còn nữa)
N.N.C
(*)Rút từ tập "Những Nẻo Đường Quê Hương"
Chỉnh sửa
Bản in
