GIẾNG LÀNG - NNC

Nguyễn Ngọc Chiến

GIẾNG LÀNG

Tản văn

 

       

                     Nông thôn Việt Nam dù ở trung du đồng bằng miền biển...ở miền Bắc miền Trung miền Nam nơi nào ở đâu cũng đều có giếng làng. Và mục đích chính của giếng làng là để phục vụ nguồn nước sinh hoạt của nhân dân. Đi nơi này chỗ kia hoặc chỉ đọc qua sách vở nhất là sách sử   chúng ta biết có những cái giếng làng đã ngàn năm tuổi hạc.
         
Nhiều câu chuyện quanh cái giếng làng đã trở thành huyền thoại cổ tích đi vào lòng người hết thế này đến thế hệ khác. Nhiều câu tục ngữ bài ca dao gắn với giếng làng trở thành lời ru êm ái ngọt ngào của bà của mẹ bên vành nôi em nhỏ.
         
Giếng làng thường được chọn an tọa ở những vị trí sạch sẽ có phong cảnh đẹp thường là ở đầu làng hoặc nơi trung tâm dân cư có địa thế cao - thấp vừa phải không bị khô hạn về mùa nắng không bị ngập lụt về mùa mưa. Nơi ấy phải có nguồn nước quanh năm không bao giờ cạn kiệt cho dẫu hạn hán có tung hoành dữ dội đến mức nào.

 


         

          Giếng làng đi vào đời sống gắn bó với người dân nông thôn Việt Nam từ rất lâu. Và cũng từ rất lâu giếng làng là một trong những nơi được xem là "thiêng liêng" nhất của làng. Nhiều đôi trai gái khi yêu nhau đã chọn giếng làng làm nơi thề nguyện lòng chung thủy ngày hạnh ngộ. Khi xa quê hương bôn ba nơi góc bể chân trời ai ai cũng nhớ về giếng làng.
         
Giếng làng là tài sản chung của cả làng. Từ bao đời nay bà ta mẹ ta đã gánh nước ở đấy tắm rửa ở đấy giặt giũ ở đấy. Nơi ấy thời ta còn bé ta đã từng giúp mẹ ngày ngày quẫy những gánh nước từ giếng làng về nhà để vo gạo nấu cơm   giặt giũ...
         
Những năm chiến tranh tàn khốc bom đạn chà đi xát lại nhà cửa cầu cống trạm xá trường học...nơi nào cũng bị tàn phá. Nay hòa bình mọi cái được xây dựng lại khang trang đẹp đẽ gấp trăm gấp ngàn lần. Chỉ riêng cái giếng làng là vẫn vậy. Giản dị đơn côi...đêm ngày âm thầm lặng lẽ dâng hiến cho đời nguồn nước ngọt lành.

 


         

          Thấy được lợi ích từ giếng làng nhiều địa phương đã vận động nhân dân kẻ ít người nhiều góp của góp công tôn tạo nâng cấp lại giếng làng đưa việc gìn giữ bảo vệ giếng làng vào quy ước xây dựng làng - xã văn hóa gia đình văn hóa.
         
Tuy nhiên vẫn có những địa phương do không thấy hết được lợi ích từ công trình dân sinh vô cùng hữu ích này nên đã không mấy quan tâm đến giếng làng. Người ta chỉ thấy được lợi ích của giếng làng và cần đến nguồn nước của nó vào những năm hạn hán mà thôi.
         
Tôi còn nhớ năm ấy là một năm khủng khiếp xảy ra chưa từng có ở Quảng Trị. Đồng ruộng khô hạn nứt nẻ không còn lấy một vũng nước. Đâu đâu cây cối cũng xác xơ khô cháy vì hạn. Không những cây cối gia súc gia cầm thiếu nước mà ngay cả con người cũng thiếu trầm trọng nguồn nước. Đó là một năm mất mùa thất bát vì hạn một năm đói kém vì hạn...
         
Ở một xóm nọ có một cái giếng làng không ai nhớ là nó hình thành vào năm nào đời nào năm nay cái giếng làng ấy đã bao nhiêu tuổi. Có những cụ già ngót nghét cả trăm tuổi khi được hỏi cũng chỉ biết lắc đầu vì theo các cụ thì ngay từ khi các cụ còn nhỏ các cụ đã thấy cái giếng làng này. Như vậy thì nghĩa là cái giếng làng ấy đã có từ cách đây ít nhất cả trăm năm.

 


         

          Cái giếng làng ấy chỉ rộng chuông vuông mỗi bề hai mét không sâu lắm nằm ngay đầu làng trong lòng giếng quanh năm nước trong veo tận đáy. Bao năm qua cái giếng làng này chẳng được ai đoái hoài đếm xỉa. Cỏ dại rác rưởi...che kín cả mặt nước. Người ta đã quên hẳn nó.  Người ta bội bạc bỏ bê nó chỉ vì ngày nay nhà ai cũng đã có giếng nhà có bể đựng nước có điện...Người ta chỉ cần một cái ấn tay nhẹ nhàng là nước theo vòi vào tận...nồi nước lên tận...đầu. Ai còn nhớ gì tới cái giếng làng tội nghiệp ai cần gì phải ra giếng làng gánh nước như hồi xửa hồi xưa.
         
Vậy rồi trận hạn có một không ai ập đến. Nó ập đến thật nhanh khiến cho nhà ai cũng không kịp trở tay. Trận hạn đã làm cho đồng ruộng nứt nẻ cây cối khô cháy. Và trận hạn đã làm cho giếng nhà nào bể nhà nào cũng khô cạn trơ đáy không còn lấy một giọt nước.
         
Người ta mới sực nhớ tới cái giếng làng và đổ xô ra lấy nước. Có người còn mang cả thùng phuy và đủ các loại đồ nhựa ra lấy nước rồi dùng xe công nông xe bò chở nước đi bán cho người ở xa. Người ta tha hồ múc tha hồ gánh tha hồ chở. Ấy vậy mà giếng làng không hề cạn nước vẫn trong xanh tận đáy.

 


         

          Sau khi trận hạn qua đi người ta mới tổ chức họp làng. Ai ai cũng ca tụng giếng làng. Ai ai cũng nói với nhau về lợi ích của giếng làng. Rồi người ta mới đề nghị tất cả các hộ góp tiền để tôn tạo lại giếng làng. Ai cũng phát biểu rằng từ nay phải biết bảo vệ và gìn giữ giếng làng như một thứ tài sản quý giá của làng. Một ông cụ còn cao hứng ngâm cho mọi người nghe hai câu ca dao:
         
Đừng ai tham đó bỏ đăng
         
Thấy lê quên lựu thấy trăng quên đèn.
         
Giếng làng cùng với bến nước cây đa mái đình lũy tre...là những công trình địa danh gắn với nông thôn. Đó không chỉ là những công trình dân sinh mà đó còn là nét đẹp văn hóa của làng quê Việt Nam. Mỗi một chúng ta trong cuộc đời ai sinh ra và lớn lên ở nông thôn mà lại không một lần có một kỷ niệm gì đó với  giếng làng với lũy tre với mái đình. Chỉ riêng cái giếng làng thôi đã đầy ắp những kỷ niệm. Và khi khôn lớn ra đi có người phải hàng bao năm xa cách mới về thăm làng một lần. Nhưng cũng có người ra đi học hành làm ăn thành đạt rồi sống luôn ở thành phố hoặc một nơi khác rất xa. Có người ra đi rồi biền biệt bóng chim tăm cá chẳng một lần trở lại thăm quê thăm lại cái giếng làng mà họ từng gắn bó cả thời tuổi thơ. Mỗi người một hoàn cảnh nào ai dám trách ai.

 

         

          Nhưng tôi tin trong nỗi sâu thầm kín của những người con xa quê ấy họ vẫn lưu giữ rất nhiều những kỷ niệm ngọt ngào về quê hương. Và trong những kỷ niệm ngọt ngào ấy của lòng họ tôi biết họ vẫn dành một góc nhỏ cho cái giếng làng mà họ từng thân quen ngay từ những ngày còn tấm bé.
          Cây đa bến nước sân đình
         
Lung linh bóng nước đôi mình gương soi
         
Giờ em đã lấy chồng rồi
         
Còn tôi với giếng bên trời lẻ loi
         
Giá em đừng để gàu rơi
         
Thì tôi đâu phải tìm người trong gương!(*)

N.N.C

(*) Thơ Đặng Đình Nguyễn
 
 

 

dangdinhnguyen

Khách

Bận việc nên chậm chân quá!
Mình đọc GIẾNG LÀNG của Chiến thấy xúc động đến nao lòng- Đất nước mình đâu đâu cũng có cái Giếng làng- hình ảnh quen thuộc và biểu tượng của tình quê yêu dấu.
Cảm ơn Chiến đã lồng câu thơ của Nguyễn vào Giếng làng cho thêm phần sinh động.

bachduong57

Anh Chiến thân quý! Em đọc bài viết của anh và em cảm nhận như được xem lại một bức tranh quê với cây đa giếng nước sân đình từ thuở xa xưa. Một hình ảnh đã ăn sâu vào tiềm thức của mỗi người dân Việt. Thật buồn là những hình ảnh ấy giờ đây còn rất ít do cơn lốc kinh tế thị trường. Em cảm ơn bài viết của anh với phong cách rất mộc mạc giản dị nhưng thấm thía vô cùng. Một tuần mới thật vui anh nhé.

NNC

GỬI ANH DƯƠNG PHƯỢNG TOẠI

Ối! Nguyễn Ngọc chiến! Ta lại gặp nhau rồi! Cảm ơn anh và xin thông cảm tôi lâu nay chậm bước sang thăm anh. Vì công việc bề bộn quá!
Ước gì chúng mình và người năm ấy
cùng gặp nhau biếc lại ngày xưa!
Bài tản văn Giếng Làng đọc sướng quá! Được lắm! Làm thổn thức bao nỗi nhớ một thời qua trang lứa chúgn ta!
Giữa tháng Chạp này tôi đi Hà Nội lấy sách tập thơ mới vừa in xong. Sẽ có quà năm mới tặng anh và các bạn!
---------------------------------------------------------------------------

Cảm ơn anh Dương Phượng Toại đã ghé thăm và có những lời khen động viên.
Tôi cũng biết thời gian qua anh bận do lo tổ chức lễ cưới cho con gái.
Tôi có qua blog T.Việt nên được nhìn thấy những hình ảnh ghi lại lễ cưới thật vui vẻ và ấm cúng...
Chúc anh mạnh khỏe và tiếp tục có những tác phẩm mới!
Chờ tập thơ mới của anh và hy vọng được giới thiệu một chút gì đó về tập thơ này...

NNC

GỬI NGUYỄN THỊ KIM LIÊN

EM vào thăm đọc giếng làng thật cảm động !
chúc anh buổi tối đầm ấm nhé!
-----------------------------------------------------------

Anh cảm ơn Kim Liên đã ghé qua...
Chúc em khỏe và luôn có thơ mới ngày càng hay!

DUONG PHUONG TOAI

Ối! Nguyễn Ngọc chiến! Ta lại gặp nhau rồi! Cảm ơn anh và xin thông cảm tôi lâu nay chậm bước sang thăm anh. Vì công việc bề bộn quá!
Ước gì chúng mình và người năm ấy
cùng gặp nhau biếc lại ngày xưa!
Bài tản văn Giếng Làng đọc sướng quá! Được lắm! Làm thổn thức bao nỗi nhớ một thời qua trang lứa chúgn ta!
Giữa tháng Chạp này tôi đi Hà Nội lấy sách tập thơ mới vừa in xong. Sẽ có quà năm mới tặng anh và các bạn!

kimlientb68

EM vào thăm đọc giếng làng thật cảm động !
chúc anh buổi tối đầm ấm nhé!

NNC

GỬI ANH SỮA ĐỒNG XOÀI

chủ nhật ghé thăm anh mấy cái giếng trông đã quá ! mà anh chiến ơi em sang đây bằng đường link nguyễn vui vẻ (?) bữa nay nick mới à ?
chúc vui há
suadx
---------------------------------------------------------

Cảm ơn anh đã ghé qua!
Tôi trêu cô bé nên đề tên như vậy chui ấy mà...
Chúc anh khỏe và thơ hay nhé!

NNC

GỬI HAO YẾN LAN

Chào anh!
YL lại giá đáo nhà anh đây quả thật Vương Quốc vnweblog là 1 mảnh đất lành cho anh đậu nhỉ? Xem ra tài sản của anh càng ngày càng nhiều thêm bạn bè càng ngày càng tấp nập. Chúc anh luôn hài lòng nhất về đứa con tinh thần này của mình.
------------------------------------------------------------------------

Rất vui là Hoa Yến Lan đã ghé thăm.
Lâu lắm rồi anh cũng chưa về lại nơi...ở cũ thăm bà con láng giềng...
Chúc HYL vui khỏe hạnh phúc và thành đạt!

NNC

GỬI KHẢI NGUYÊN

...Giếng làng là tài sản chung của cả làng. Từ bao đời nay bà ta mẹ ta đã gánh nước ở đấy tắm rửa ở đấy giặt giũ ở đấy. Nơi ấy thời ta còn bé ta đã từng giúp mẹ ngày ngày quẩy những gánh nước từ giếng làng về nhà để vo gạo nấu cơm giặt giũ...
--------------------------------

Giá như anh khai thác sâu yếu tố "thiêng" của giếng làng chắc chắn bài văn sẽ sâu sắc hơn rất nhiều. Vì nếu hiểu đúng giếng làng không chỉ là nguồn sống về nước của cộng đồng làng mà còn là nguồn nước dùng vào việc thờ cúng nơi đảo vũ cầu mưa là "con mắt làng" là "long mạch địa mạch của làng" nên giếng làng là nơi trai gái hẹn hò gặp gỡ trao duyên chứ không để tắm rửa giặt giũ ở đấy. Những sinh hoạt đời thường mang tính "làm sạch" thường được bà con mình mang ra ao làng anh ạ.

Nếu giếng cổ của làng gắn với cảnh quan cây đa bến nước đền đình miếu chùa... thì chắc chắn giếng làng sẽ nằm trong quần thể kiến trúc văn hóa không gian văn hóa của làng anh nhỉ?
------------------------------------------------------------------------------------

Cảm ơn Khải Nguyên đã đọc và có những góp ý rất thú vị.
Trong bài anh cũng đã đề cập những ý như Khải Nguyên nói nhưng có lẽ chưa được đầy đủ...
Chúc bạn vui khỏe và có những trang viết hay!

Sữa đồng-xoài.

chủ nhật ghé thăm anh mấy cái giếng trông đã quá ! mà anh chiến ơi em sang đây bằng đường link nguyễn vui vẻ (?) bữa nay nick mới à ?
chúc vui há
suadx